Emagazine

40 năm Đổi mới: Sự thật lịch sử và các con số không biết “nói dối”

Nguyễn Quốc Huy • 23/09/2026 14:30

"Việt Nam vẫn nghèo", "tăng trưởng chỉ nhờ FDI", "năng suất thấp"… đó là những cái cớ quen thuộc bị các thế lực thù địch, cơ hội chính trị cố tình lợi dụng nhằm phủ nhận thành tựu 40 năm Đổi mới. Tuy nhiên, sự thật lịch sử và các con số thực tế không bao giờ biết nói dối. Đổi mới chưa bao giờ là một mô hình khép kín hoàn hảo, mà là hành trình vượt khó liên tục để tạo dựng thế và lực cho một Việt Nam bứt phá.

Trên không gian mạng hiện nay, xuất hiện nhiều quan điểm cố tình “cắt xé” thực tiễn, lấy hiện tượng thay bản chất: so sánh khoảng cách thu nhập của Việt Nam với các nước phát triển, chỉ ra hạn chế về năng suất hay cho rằng độ mở nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào khối đầu tư nước ngoài (FDI)... Từ đó, họ đi đến kết luận quy chụp rằng 40 năm Đổi mới chưa tạo ra sự thay đổi thực chất.

Tuy nhiên, tư duy khoa học đòi hỏi phải đặt câu hỏi ngược lại: Một quốc gia xuất phát từ nền kinh tế nghèo đói, kiệt quệ sau chiến tranh và bị bao vây cấm vận, sau 40 năm đã chuyển mình đến đâu? Đánh giá một chặng đường dài không thể chỉ nhìn vào vị trí hiện tại so với những nền kinh tế có hàng thế kỷ tích lũy, mà phải đặt trong một tổng thể trọn vẹn từ điểm xuất phát.

Trước Đổi mới (1986), Việt Nam rơi vào khủng hoảng kinh tế - xã hội nghiêm trọng, lạm phát có thời điểm vượt mức 700%, hàng triệu gia đình thiếu ăn, hạ tầng yếu kém. Tình thế ấy so sánh với thực trạng đất nước hôm nay là một bước chuyển mang tính cách mạng về chất. Từ một nước thiếu ăn, Việt Nam vươn lên thành cường quốc xuất khẩu nông sản, bảo đảm vững chắc an ninh lương thực.

Trong giai đoạn từ Đại hội VII đến Đại hội VIII (6/1991 – 6/1996), Đảng đã có những đổi mới đi vào chiều sâu của quan hệ sản xuất, đưa nền kinh tế đạt được nhiều thành tựu quan trọng, hoàn thành cơ bản nhiệm vụ đề ra cho 5 năm 1991 – 1995. Việt Nam đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế – xã hội nghiêm trọng và kéo dài hơn 15 năm. Những thành tựu đó một lần nữa khẳng định sự nghiệp đổi mới đất nước được đề ra tại Đại hội VI là đúng đắn. Ảnh: TTXVN Ảnh: Kim Hùng - TTXVN

Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công ký Sắc lệnh công bố Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam năm 1992, ngày 13/4/1992. Ảnh: Minh Điền - TTXVN

Ngày 27/1/1990, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công ký Pháp lệnh về chất lượng hàng hóa. Ảnh: Minh Điền - TTXVN

Từ chỗ thiếu ăn triền miên, năm 1989 còn phải nhập hơn 45 vạn tấn gạo, Việt Nam đã vươn lên đáp ứng nhu cầu trong nước, có dự trữ và xuất khẩu, góp phần quan trọng ổn định đời sống nhân dân và cải thiện cán cân xuất nhập khẩu. Trong ảnh: Gia đình xã viên dùng máy tuốt lúa đạp chân để tăng năng suất lao động. Ảnh: Đình Na - TTXVN

Từ năm 1985, nhà máy liên hợp Xi măng Hà Tiên được tiếp tục mở rộng theo công nghệ hiện đại của Pháp, đến năm 1991, dây chuyền sản xuất Clinker phương pháp khô của nhà máy được hình thành. Ảnh: Cao Phong – TTXVN

Ngày 5/4/1988, Bộ Chính trị ra Nghị quyết 10/NQ–TW về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp. Chỉ một năm sau, từ một nước phải nhập lương thực, Việt Nam không chỉ đảm bảo lương thực trong nước mà còn xuất khẩu được hơn 1 triệu tấn gạo. Trong ảnh: Xuất khẩu gạo tại cảng Sài Gòn. Ảnh: TTXVN

Sau 5 năm thực hiện cơ chế mới (1986 – 1990), hàng hoá trên thị trường, nhất là hàng tiêu dùng dồi dào, đa dạng và lưu thông tương đối thuận lợi. Trong ảnh: Sản xuất giấy xuất khẩu tại Xí nghiệp liên hợp giấy Vĩnh Phú. Ảnh: Hà Mùi – TTXVN

Ngày mùa trên sân kho hợp tác xã An Lâm (Hải Hưng), năm 1992. Ảnh: Trung Dung - TTXVN

Nghị quyết số 10 của Đảng (4/1988) về Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp (gọi tắt là Khoán 10) lập tức giải phóng sức sản xuất. Ngay năm đó, cả nước không phải nhập khẩu lương thực, và từ năm 1989, gạo Việt Nam bắt đầu xuất khẩu, góp mặt vào thị trường toàn cầu. Ngành nông nghiệp đã giải quyết vững chắc vấn đề lương thực, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, đưa Việt Nam từ nước thiếu lương thực trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Trong ảnh: Bốc xếp gạo xuất khẩu tại cảng Sài Gòn. Ảnh: TTXVN

Nhà máy Thủy điện Hòa Bình chính thức khánh thành ngày 20/12/1994, sau hơn 15 năm thi công với ý nghĩa quan trọng: vừa trị thủy sông Đà, chống lũ giảm nhẹ thiên tai, đảm bảo cho vùng Đồng bằng Bắc Bộ và Thủ đô Hà Nội; vừa sản xuất điện năng cung cấp cho phát triển kinh tế-xã hội đất nước và phục vụ đời sống sinh hoạt của nhân dân. Ảnh: TTXVN

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại cuộc gặp mặt thành viên Tiểu ban chuẩn bị Đại hội XIV của Đảng và Ban Chỉ đạo Tổng kết 40 năm đổi mới. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN
“
Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của 40 năm Đổi mới là tiền đề quan trọng để khẳng định đường lối Đổi mới của Đảng là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo; là hành trang tinh thần và vật chất vô giá để dân tộc ta tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Từ nền kinh tế khép kín, Việt Nam đã tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, kết nối rộng khắp toàn cầu. Chính vì vậy, nếu cố tình dùng các hạn chế còn sót lại để phủ nhận những thành tựu của 40 năm Đổi mới, đó là thái độ cố tình lờ đi thực tế lịch sử: Việt Nam đã đi một quãng đường rất xa so với chính mình.

Sự chuyển mình của Việt Nam không phải là nhận định cảm tính mà được chứng minh bằng hệ thống số liệu khách quan. Luận điệu "Đổi mới không thành công vì Việt Nam vẫn nghèo" hoàn toàn là phép ngụy biện. "Chưa đạt đích" hoàn toàn khác với "không có thành tựu".

Theo số liệu Cục thống kê, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều cả nước đã giảm mạnh xuống chỉ còn khoảng 1,3%; quy mô GDP đưa Việt Nam bước vào nhóm các nền kinh tế phát triển năng động, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt mốc kỷ lục.

Ngân hàng Thế giới (WB) chính thức đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao sau khi tổng thu nhập quốc dân bình quân đầu người đạt 4.970 USD trong năm 2025. Bên cạnh đó, các chỉ số phát triển con người (HDI), tuổi thọ trung bình, diện phủ bảo hiểm y tế và phổ cập giáo dục đều tăng trưởng ổn định. Đây là kỳ tích được Liên Hợp Quốc đánh giá là điểm sáng toàn cầu trong thực hiện các Mục tiêu Phát triển cốt lõi.

Vận chuyển gạo xuất khẩu của Tập đoàn Lộc Trời ở Tân cảng Thốt Nốt (Cần Thơ). Ảnh: Vũ Sinh - TTXVN

Gần 2.000 tấn Module “Made in Vietnam” do Doosan Vina sản xuất lên đường đến thị trường Hoa Kỳ. Ảnh: TTXVN phát

Khẳng định giá trị lịch sử và tầm vóc của chặng đường này, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh tại Phiên họp lần thứ tư Ban Chỉ đạo Tổng kết 40 năm Đổi mới: Những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử của 40 năm Đổi mới là tiền đề quan trọng để khẳng định đường lối Đổi mới của Đảng là hoàn toàn đúng đắn, sáng tạo; là hành trang tinh thần và vật chất vô giá để dân tộc ta tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới.

Mặc dù vậy, những góc nhìn khắt khe thường xoáy vào việc: "Tăng trưởng chủ yếu dựa vào FDI và lao động giá rẻ" hay "năng suất lao động còn thấp". Thẳng thắn thừa nhận, khu vực FDI còn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu và liên kết nội - ngoại chưa chặt chẽ; năng suất lao động vẫn còn khoảng cách so với khu vực.

Thế nhưng, thu hút FDI không phải là sự phụ thuộc bị động, mà là chiến lược chủ động hội nhập. Trong bối cảnh vốn tích lũy trong nước thời kỳ đầu bằng không, dòng vốn FDI là nguồn lực chiến lược mang lại công nghệ, kỹ năng quản trị, tạo việc làm và đưa sản phẩm Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sản xuất, gia công linh kiện đo lường nhiệt độ của ông ty TNHH Sankoh Việt Nam là doanh nghiệp 100% vốn đầu tư Nhật Bản tại Khu công nghiệp Bờ Trái Sông Đà, tỉnh Hòa Bình. Ảnh: Tuấn Anh - TTXVN

Đánh giá về vai trò khách quan và tất yếu của khu vực này, GS-TSKH. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài - VAFIE (nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về Hợp tác và Đầu tư) đã phân tích: Dù dư luận có lúc nhìn phiến diện về tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI, nhưng cần thấy rõ rằng chính sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia đã tạo đòn bẩy đưa sản phẩm "Made in Vietnam" chiếm lĩnh thị trường toàn cầu. Không có khu vực FDI và sự liên kết, lớn mạnh dần của các doanh nghiệp nội địa phụ trợ, Việt Nam không thể có được vị thế xuất khẩu hàng đầu thế giới như hiện nay.

Có thể khẳng định, sau bốn thập kỷ mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nổi bật, giải quyết triệt để bài toán thiếu vốn và tạo động lực công nghiệp hóa. Những băn khoăn về vị thế hay năng suất hiện nay không phải là bằng chứng phủ nhận vai trò lịch sử của FDI, mà chính là cơ sở thực tiễn để Việt Nam chuyển sang giai đoạn thu hút FDI thế hệ mới: chọn lọc hơn, gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực tự chủ của doanh nghiệp trong nước.

Một quan điểm khác thường được tung ra là: “Nếu Đổi mới thành công, tại sao lại phải đổi mới mô hình tăng trưởng? Phải chăng mô hình cũ thất bại?”

Hiện nay, cá ngừ đại dương của Bình Định chủ yếu xuất khẩu sản phẩm phi lê đông lạnh, sang thị trường các nước EU, Mỹ, Trung Quốc… với giá trị thấp hơn nhiều so với xuất khẩu nguyên con sang thị trường Nhật Bản để chế biến sashimi. Ảnh: Vũ Sinh – TTXVN

Đây là cách hiểu sai lệch hoàn toàn về bản chất của Đổi mới. Đổi mới không phải là một công thức đóng khung làm một lần rồi dừng lại. Bản chất của Đổi mới là xuất phát từ thực tiễn, liên tục nhận diện vấn đề mới và chủ động điều chỉnh. Từ giải phóng sức sản xuất (1986), đến mở cửa hội nhập, đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, và nay là chuyển đổi số, phát triển dựa trên tri thức và công nghệ.

Mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao không phải là khẩu hiệu suông, mà đang được cụ thể hóa bằng các Nghị quyết trọng tâm. Việc thừa nhận hạn chế thể chế hay năng suất thể hiện tư duy phát triển khoa học, nói không với "thành tích luận".

Quan trọng nhất, 40 năm Đổi mới đã tích lũy cho đất nước những nguồn “vốn phát triển” vô giá: Đó là vốn kinh tế khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn mạnh với hạ tầng đồng bộ; Vốn con người khi lực lượng lao động trẻ, năng động, thích ứng nhanh với công nghệ mới.; Vốn thể chế khi kinh nghiệm vận hành nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội Chủ nghĩa; Vốn hội nhập khi mạng lưới đối tác chiến lược, đối tác toàn diện rộng khắp thế giới; và quan trọng hơn cả đó là vốn niềm tin khi sự đồng thuận của Nhân dân vào đường lối của Đảng và khát vọng vươn lên của dân tộc.

vna_potal_thanh_pho_ho_chi_minh_hoan_thien_he_thong_chieu_sang_my_thuat_trung_tam_do_thi_8447345.jpg — Thành phố Hồ Chí Minh về đêm. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Những thành quả của 40 năm Đổi mới là hành trang quan trọng để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra tại bài viết “Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới và những vấn đề đặt ra đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc": Kỷ nguyên mới với các định hướng chiến lược lớn của Đảng, tạo sự phát triển vượt bậc, bứt phá, tăng tốc trên tất cả các lĩnh vực, hiện thực hóa khát vọng xây dựng thành công nước Việt Nam Xã hội chủ nghĩa, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu; mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, được hỗ trợ phát triển, làm giàu; đóng góp ngày càng nhiều cho hòa bình, ổn định, phát triển của thế giới, hạnh phúc của nhân loại và văn minh toàn cầu.

Thành tựu 40 năm qua không cho phép chúng ta ngủ quên trên chiến thắng, nhưng tuyệt đối không được phép dùng những hạn chế của hiện tại để phủ nhận chặng đường gian khổ đã qua. Bước vào giai đoạn mới, toàn Đảng, toàn dân tiếp tục phát huy tinh thần Đổi mới, không phải để bắt đầu lại từ số không, mà đi tiếp từ một thế và lực mới, kiến tạo một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng./.